Nhà thờ Tín Vương Mạc Quyết là nơi thờ cúng, tưởng niệm cụ Mạc Quyết khởi tổ của dòng họ Phạm Nguyễn gốc Mạc Tổ dân phố Xuân Sơn, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Di tích còn có tên khác là Từ đường họ Mạc, nhà thờ Phạm Nguyễn gốc Mạc: vì nơi đây cũng là nơi thờ cúng, tưởng niệm các con cháu họ Mạc (sau này đổi tên thành họ Phạm Nguyễn) và những người con của dòng họ có công lao với dân, với nước qua các triều đại lịch sử.
Dòng họ Phạm Nguyễn Tổ dân phố Xuân Sơn, phường Tây Hoa Lư vốn là họ Mạc nhưng do biến cố lịch sử xảy ra vào thế kỷ 16 nên đổi thành họ Phạm Nguyễn như ngày nay. Theo gia phả cụ thủy tổ của dòng họ là Mạc Quyết. dòng họ Phạm về định cư tại vùng đất Trường Yên thế kỷ 17, cháu 5 đời của Tín Vương Mạc Quyết là Mạc Lai Duệ phò giúp vua Mạc Kính Vũ giữ Cao Bằng khi Cao Bằng thất thủ phải cải trang làm dân thường về ẩn náu ở Trường Yên cũ nay là phường Tây Hoa Lư lánh nạn. Con cháu sau này đổi tên thành họ Phạm sau này đến đời thứ 12, một chi của họ Phạm là Phạm Văn Quản đổi sang họ Nguyễn, các chi còn lại vẫn giữ nguyên họ Phạm chính vì thế ngày nay dòng họ mới có tên họ Phạm Nguyễn gốc Mạc. Họ Phạm Nguyễn kể từ khi cụ khởi tổ Mạc Quyết đến nay đã có 19 đời. Đến đời thứ 8 thì phân thành các chi, con cháu trong dòng họ đến nay đã khá đông đúc không chỉ sinh sống ở vùng đất tổ tiên đã gây dựng mà phát triển ở nhiều nơi trong tỉnh và cả nước. Qua các đời đều có người thành đạt tiêu biểu như cụ Mạc Phúc Thiện (đời thứ 2) được phong tước Phúc Sơn Hầu, cụ Mạc Bình Tâm (đời thứ 3) tước Tráng Bang Hầu, cụ Mạc Cảm Dũng (đời thứ 4) tước Vạn Thắng Bá, cụ Mạc Lai Duệ (đời thứ 5) tước Hoa Thắng Hầu, cụ Phạm Văn Quản (đời thứ 12) giữ chức tinh binh vệ úy tướng quân, trật tòng tam phẩm…
Gia phả của dòng họ ghi lại rằng, cụ khởi tổ họ Phạm Nguyễn (đời thứ nhất) là Mạc Quý Công (tức Mạc Quyết) tự là Cương Trực sau đổi là Đa Phúc không rõ năm sinh, năm mất chỉ thấy trong gia phả chép rằng cụ kỵ ngày 28 tháng 12. Cụ Mạc Quyết làm quan dưới triều Lê được vua Lê ban các tước: Đông Quận Công, Đông Sơn Hầu, sau lại về triều giữ chức chỉ huy đội quân túc vệ bảo vệ cung điện triề đình.
Nhà thờ Tín Vương Mạc Quyết nằm trong không gian văn hóa làng quê đậm nét, nằm trong kinh thành Hoa Lư xưa. Với tổng diện tích là 260m2 nhà thờ được xây dựng theo kiến trúc chữ Đinh (J) gồm 2 tòa Tiền đường và Hậu cung.
Tòa Tiền đường gồm 3 gian tường hồi bít đốc với diện tích dài 8,45m rộng 3,9m cao 4,5m, ngưỡng cửa 0,3m. Tiền đường giáp với Hậu cung, gian chính giữa Tiền đường có treo bức đại tự bằng chữ Hán “Mạc Từ Đường” nghĩa là Từ đường họ Mạc. Tiền đường có 3 bàn thờ: bàn thờ chính giữa thờ Công đồng, bàn thờ bên trái thờ bà cô tổ, bàn thờ bên trái thờ ông Mãnh của dòng họ.
Tiếp giáp với Tiền đường là Hậu cung gồm 3 gian tường hồi bít đốc với diện tích dài 3,95m rộng 2,8m cao 4,3m. Hậu cung có 2 ban thờ, ban thờ phía ngoài thờ các cụ trưởng từ đòi thứ 2 đến đời thứ 6, ban thờ trong cùng thờ cụ thủy tổ Tín Vương Mạc Quyết phía trên ban thờ cụ treo bức đại tự “quang tiền dụ hậu” nghĩa là “rạng đời trước sáng đời sau”.
Hiện nay con cháu trong dòng họ vẫn giữ được hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng hằng năm di tích diễn ra các hoạt động chính sau (tính theo lịch âm):
– Giỗ tổ cô Mạc Thị Phù Dung quận chúa diễn ra vào ngày 30 tháng 3.
– Ngày kỵ Thái tổ Nhân minh Cao hoàng đế Mạc Đăng Dung diễn ra vào ngày 22 tháng 8.
– Ngày kỵ cụ Mạc Châu Phúc (đời thứ 6) diễn ra vào ngày 23 tháng 11.
– Ngày kỵ cụ khởi tổ Uy Tín Đại vương diễn ra vào ngày 28 tháng 12.
Vào những ngày trọng lễ này con cháu trong dòng họ đều tập trung đông đủ để tế lễ, trong phần lễ có đọc văn tế, có bát âm kèn trống trọng thị, có cả đội tế nam và đội tế nữ. Sau khi tế thì lần lượt theo thứ tự chi trưởng trước, chi thứ sau, gia đình trước cá nhân sau vào dâng lễ tế tổ. Sau phần lễ, đại diện hội đồng gia tộc ôn lại truyền thống tốt đẹp của dòng họ đồng thời nêu lên nghĩa vụ trách nhiệm của các thế hệ mai sau. Cuối cùng con cháu thụ lộc tại di tích.
Nguồn: Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu