Di tích có tên gọi là nhà thờ Phó Hiến Sứ Hàn Giang Hầu, vì công trình được con cháu dòng họ Giang xây dựng để thờ cúng, tưởng niệm cụ tổ có tên hiệu Hàn Giang Hầu, thêm từ Phó Hiến Sứ là gắn với chức vụ của cụ. Ngoài ra di tích còn có tên là Từ đường họ Giang, nơi thờ cúng tiên tổ dòng họ Giang ở Trường Yên xưa. Nhà thờ Phó Hiến Sứ Hàn Giang Hầu hiện nay thuộc Tổ dân phố Xuân Sơn, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Vùng đất có di tích được hình thành từ khá sớm, gắn liền với không gian của vùng đồng bằng do sông Hoàng Long bồi đắp, ven sơn hệ đá vôi Hoa Lư, nơi có những dấu tích của người tiền sử trong hang động, mái đá và bãi bồi ven núi.
Nhà thờ Phó Hiến Sứ Hàn Giang Hầu quay theo hướng đông nam nhìn vào tuyến tường thành phía tây bắc của Kinh đô Hoa Lư (thế kỷ 10), phía trước có núi Chẽ, phía sau di tích là khu dân cư trong thôn Trường Thịnh; cánh đồng Ngòi Hai; Sâu Ra, xa xa (cách khoảng 1km) có chùa Bà Ngô; dòng sông Hoàng Long. Di tích được xây dựng theo hình chữ “Đinh” gồm tòa Tiền đường và tòa Hậu đường. Qua khoảng sân lát gạch đỏ, giới hạn phía trước cửa nhà thờ có đặt hòn non bộ trong bể nước lớn làm bức bình phong và là nơi tụ thủy, tụ phúc cho di tích. Từ phần sân gạch trước tòa Tiền đường có thể quan sát kết cấu kiến trúc của tòa Tiền đường.
Tòa Tiền đường: gồm ba gian nhà ngang (4m x 9m) có kết cấu bằng bê tông cốt thép theo phong cách khung nhà gỗ cổ truyền, phần mái được lợp bằng ngói vẩy, xây bít hai đầu đốc, phần thân nhà là hàng cột để thông phong. Qua tòa Tiền đường là khoảng sân gạch đỏ (3m x 8m) giữa tòa Tiền đường và tòa Hậu đường. Ở giữa trung tâm của phần sân gạch này có đặt một bát hương đá, hai bên có trang trí hai cây đèn đá tạo ra không gian thờ cúng ngoài trời, thờ Hội đồng các quan. Cũng từ đây ta có thể quan sát phần bên ngoài của tòa Hậu đường.
Tòa Hậu đường (6m x 7m) có lối kiến trúc Tiền đao hậu đấu, phần mái được lợp ngói vẩy, phần đầu đao trang trí mô típ rồng, phượng hồi đầu. Qua bậc ngũ cấp (5 bậc được bó vỉa bằng đá xanh, mặt bậc lát gạch đỏ, hai đầu bậc thềm là đôi rồng đá) là phần hiên của tòa Hậu đường. Phần hiên được nâng đỡ bằng 4 cột đá hình trụ chạm nổi chủ đề tùng, cúc, trúc, mai, đặt trên chân tảng cổ bồng trang trí cánh sen úp ngược và hai cột xây gạch, trát hồ, nhấn câu đối bằng chữ Hán. Cột đá cùng với những kết cấu sà, hoành, dui bằng gỗ đã làm nên phần hiên vững chắc và tinh tế. Qua phần hiên là hệ thống cửa quay bức bàn đặt trên ngưỡng cửa gỗ, ngăn cách giữa phần hiên với không gian trung tâm thờ cúng của di tích. Không gian trung tâm thờ cúng của di tích được kết cấu hài hòa giữa hệ thống cột khung nhà gỗ và tường xây bao quanh, trong đó có bố trí các đôi câu đối gỗ, cửa võng cùng các ban thờ, ngai thờ, bài vị thờ được sơn son thếp vàng với hệ thống bát hương thờ, làm nên một vẻ tôn nghiêm.
Hiện nay trong gia phả của dòng họ Giang có chép lại 7 sắc phong ở thời Lê Trung Hưng, thời Nguyễn cho các nhân vật có công trong dòng họ. Hàng năm tại di tích diễn ra các hoạt động được tính theo âm lịch: Giỗ tổ họ Giang (lễ giỗ diễn ra ngày mồng 2 tháng 3 âm lịch) thường dịp này con cháu tập trung đông đủ để lễ tổ. Khi việc tế lễ kết thúc, con cháu bàn bạc về việc họ và thụ lộc tại nhà thờ; Giỗ cụ Nguyễn Bỉnh Khiêm Lễ giỗ cụ diễn ra vào ngày 28 tháng 11 Âm lịch, nhân dịp này con cháu trong họ tập trung về nhà thờ lễ bái, tưởng niệm cụ. Ngoài các ngày lễ trên còn tổ chức giỗ các ông trưởng chi, các ngày tư, rằm, mồng một đều có người hương khói.
Nguồn: Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu