Đền Hành Khiển

Đền Hành Khiển nằm ở phía bắc tổ dân phố Ninh Hòa, phường Tây Hoa Lư, trên tuyến đường đi vào kinh đô Hoa Lư, trong vòng thành số 7. Theo truyền lại thì đây là một trạm đón tiếp, chờ đợi, điều hành quan quân trước khi vào kinh đô. Đền được xây dựng để thờ vị tướng điều hành ấy nên được gọi tên là đền Hành Khiển. Ngoài ra di tích còn có tên gọi khác là phủ Thành Hoàng, đình Hạ.

Đền Hành Khiển thuộc loại hình di tích lịch sử, thờ Định Quốc Công Nguyễn Bặc. Hiện không có sắc phong hay bia đá nào cho biết đền xây dựng từ bao giờ. Tương truyền rằng đền được xây dựng sau khi Nguyễn Bặc mất vào thời Tiền Lê. Để tránh sự phá hủy nơi thờ tự Nguyễn Bặc của triều đình nhà Tiền Lê, nhân dân đã suy tôn ông là Thành Hoàng làng để thờ cúng. Trước đây đền quay hướng bắc, nhìn về phía Trường Yên. Sau đến triều vua Bảo Đại năm thứ 3 (1929) nhà vua cho trùng tu lại đền và quay hướng như bây giờ.

Di tích nằm trên một khoảng đất rộng 1 sào 10 thước, gồm 2 gian, lòng nhà dài 4,5m rộng 2,7m, gồm có 3 vì kèo, mỗi vì có hai trụ non đấu dế, kiến trúc theo kiểu mê toàn, toàn bộ mái được nâng đỡ bằng hai vì kèo gỗ và một đầu đốc xây bằng đá. Ra vào đền bằng hệ thống cửa gỗ lim làm theo kiểu bức bàn gồm 4 cánh. Thượng lương của đền được làm bằng gỗ tứ thiết, khắc chữ Hán “Bảo Đại tam niên cửu nguyệt cát nhật trùng tu” (trùng tu năm Bảo Đại thứ 3 (1928) tháng 9 ngày tốt).

Chính giữa đền đặt một nhang án bằng gạch, vữa, xi măng cao 80cm, dài 1m30, rộng 1m20. Trên nhang án đặt một cỗ ngai sơn son thếp vàng, cao 90cm, rộng 60cm, dài 70cm mang phong cách mỹ thuật triều Nguyễn. Trong lòng cỗ ngai đặt bài vị sơn son thếp vàng cao 90cm, bên trong có lẫy có tấm gỗ mỏng khắc chữ Hán nổi: Đương Cảnh thành hoàng Tả Bộc Sa Hành Khiển Quang Lộc Đại. Hiện trong đền còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như: sắc phong triều Tự Đức (1857), sắc phong triều Thiệu Trị (1849), bia đá, bát hương đá triều vua Tự Đức, mâm bồng…

Di tích đã được xếp hạng di tích cấp tỉnh (2004). Hàng năm, nhân dân trong thôn thường tổ chức lễ hội vào 2 ngày lễ lớn là: lễ Thượng Nguyên (ngày 15 tháng Giêng âm lịch), ngày kỵ của tướng Nguyễn Bặc (15 tháng 10 âm lịch). Lễ hội thường diễn ra trong một ngày dâng hương tế lễ tại di tích. Đây là dịp con cháu tỏ tấm lòng thành kính với các bậc tiền nhân, gửi gắm những nguyện vọng về cuộc sống ấm no, an lạc, đủ đầy hạnh phúc.

Di tích có tầm quan trọng đáng kể trong việc nghiên cứu buổi đầu của chế độ phong kiến Việt Nam thế kỷ X. Nằm trên trục đường 12C, lại trong vùng quần thể Khu di tích lịch sử – văn hóa Cố đô Hoa Lư, đây là một điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình dịch vụ du lịch tâm linh phục vụ nhu cầu tham quan, chiêm bái, tìm hiểu về lịch sử vùng đất của du khách.