Đình làng Yên Trạch là nơi thờ vua Đinh và vua Lê nằm ở Tổ dân phố Minh Hoa, phường Tây Hoa Lư. Đình Yên Trạch nằm phía Đông bắc của xóm Đình, phía Nam giáp đất thổ cư của dân xóm Đình, ba phía còn lại của Đình giáp với hồ, ruộng canh tác. Đình Yên Trạch toạ lạc trên khoảng đất rộng, cao ráo, nằm phía đông bắc thôn Yên Trạch. Đình xây dựng quay hướng đông bắc, trông ra dãy núi Bên Bến, bên hữu có núi Sách Sẻ cheo leo, bên tả xa xa có núi Rùa, tạo thế núi chống đỡ với trời cao. Phía trước có sông Phúc Hầu nối từ sông Hoàng Long qua núi Đông Lâm vòng sang bên hữu của đình, tạo thuỷ tụ về. Theo luật phong thuỷ, thì các cụ già trong thôn cho rằng có sơn tất phải có thuỷ tạo thành cảnh hữu tình. Nên đã cho đào hồ trước cửa và bên tả của đình. Bên hữu của đình là đường đi giáp với sông Phúc Hầu. Phía sau đình là đất thổ cư của thôn Yên Trạch. Phía trong ao hồ, khoảng giữa của sân được dựng hai cột đồng trụ lớn, xây bằng gạch đá, với chiều dài 1m, và rộng 65cm của chân cột, cao 6m, hiện nay đã bị đổ chỉ còn lại phần chân cột. Khoảng cách hai cột trụ là 4m, tạo thành lối ra vào di tích.
Đình được xây dựng theo khuôn mẫu của đền thờ vua Đinh – vua Lê. Kiến trúc kiểu nội công ( I ) ngoại quốc (có tường bao xây bằng gạch đá).
Kiến trúc đình gồm 3 toà: Tiền bái – Thiêu hương và Chính cung. Tiếp giáp với sân đình sát toà Tiền bái là hai cột đồng trụ nhỏ, có khắc câu đối bằng chữ Hán, nhưng cũng đã bị đổ nát, chỉ còn chân cột.
– Toà Tiền bái: Gồm 5 gian, chiều dài 11m, chiều rộng 6m. Kiến trúc vì kèo chồng giường, gồm 4 hàng cột, mỗi hàng 4 cột. Mái làm theo kiểu chồng diên tạo thành tán mái, các đầu đao của mái trang trí theo kiểu trụ non. Bốn góc mái của cả hai tầng đắp nổi hình trụ đấu. Xung quanh phần mái dưới và mái trên đều có phủ diềm bằng gỗ, trạm hoa văn, toàn bộ mái lợp bằng ngói nam. Đầu hai bờ nóc đắp nổi hai đầu rồng lớn chầu mặt nguyệt. Các con chồng, xà lách trạm nổi chữ Triện, hoa văn lá lật. Bức mê trang trí đường triện và lá lật. Toàn bộ cột đều được làm bằng gỗ lim, mỗi vì kèo có hai cột quân, đường kính 25cm và hai cột cái đường kính 30 cm. Hai đầu toà tiền bái xây đốc, phía trước về hai gian đốc, mỗi đầu xây tường có trang trí thông phong hình chữ Thọ. Toàn bộ hệ thống chân cột đều được kê chân tảng bằng đá đường kính 50 cm, làm theo kiểu thắt cổ bồng.
– Toà Thiêu hương: Thiêu hương tiếp giáp ngay với toà Tiền bái, gồm 1 gian nhỏ và 1 dĩ, kiến trúc theo kiểu mê toà. Lòng nhà rộng 5m, dài 3m. Hệ thống kèo gồm hai vì, mỗi vì gồm có hai cột quân đường kính 20cm và hai cột cái đường kính 25cm. Toàn bộ cột được kê trên chân tảng đá vuông đường kính 40cm, Các bức mê trạm hoa văn: lá lật, đường triện. Đặc biệt mê kèo phía đầu đốc hai bên cửa võng có trạm mảng lá lật, đường triện và hai chữ Hán lớn. Gian chính giữa Thiêu hương, trước đây có nhang án và bộ bát bửu bày hai bên. Nơi đây có bát hương lớn thờ công đồng.
– Toà Chính cung: Tiếp giáp với Thiêu hương, được mở rộng về hai phía sau tạo thành Chính cung, với ba gian hai dĩ. Song kích thước nhỏ hơn Bái đường, chiều dài 8m70, chiều rộng 5m60, kiến trúc vì kèo kiểu giá chiêng. Chính cung gồm 4 vì kèo, mỗi vì có 4 cột. Hệ thống cột cái bằng gỗ lim đường kính 30cm, hệ thống cột quân hàng phía trước bằng gỗ đường kính 20cm, còn lại hàng cột quân phía giáp hiện được làm bằng đá xanh nguyên khối hình vuông, với đường kính 20cm. Toàn bộ hệ thống cột được kê trên chân tảng đá đường kính 40cm, phía trước chính cung, tiếp giáp với Thiêu hương có hệ thống cửa ra vào, làm bằng gỗ theo kiểu bức bàn. Trên cửa võng có treo bức hoành phi: “Nhật nguyệt quang hoa” (ánh mặt trời rọi xuống trần gian như hoa nở mùa xuân). Hoành phi có trang trí lưỡng long chầu nguyệt, song không sơn, mà để mộc. Vật liệu kiến thiết chính cung: Gỗ lim, gạch thất, ngói nam, vôi vữa, đá khối. Chính gian giữa của toà chính là nhang án, trên có hai cỗ ngài mang phong cách Nguyễn, thờ bài vị của vua Đinh – vua Lê. Về hai bên có hai nhang án nhỏ hơn, long ngai đặt quay vào giữa, thờ tứ trụ triều đình của vua Đinh – vua Lê.
Đình Yên Trạch nằm trong khu di tích lịch sử văn hoá Cố đô Hoa Lư, là nơi thờ tự hai vua Đinh – vua Lê. Vì vậy các hình thức sinh hoạt văn hoá dân gian, lễ hội truyền thống diễn ra tại di tích cũng nằm trong chương trình của lễ hội truyền thống Hoa Lư. Trong dịp mở hội tháng 3, sau lễ rước từ sông Hoàng Long về đền Đinh là lễ tế tiệc, tế nghi, tế cửu khúc, gồm 7 làng tế trong đó có Đình Yên Trạch.
Ngoài ra để tưởng nhớ vua Đinh “kén quân thuỷ”, ở sông Sào Khê tổ chức thi bơi chải, Yên Trạch là một trong 5 làng tại Trường Yên dự thi thời bấy giờ.
Về phần lễ: Trong hai ngày kỵ của vua Đinh Tiên Hoàng (15-8 âm), và vua Lê Đại Hành (8-3 âm), dân làng tổ chức tế lễ rất lớn.
Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu
Ban quản lý Quần thể danh thắng Tràng An