Di tích có tên gọi là Đình Thanh Khê Hạ, nằm ở tổ dân phố Ninh Hoà, phường Tây Hoa Lư, tên của đình được đặt tên địa danh của thôn theo cách gọi của nhân dân địa phương từ xa xưa. Đình Ngô Khê hạ được công nhận là di tích cấp Tỉnh (2010).
Di tích nằm ở vị trí thoáng đãng ngay khu dân cư, bao quanh đình là không gian thoáng đãng với hồ nước bán nguyệt phía trước đình, hàng cây si cổ thụ xanh mát mang đặc trưng thật thanh bình êm ả của làng quê Bắc Bộ.
Đình Thanh Khê Hạ thuộc loại hình di tích lịch sử, là nơi thờ tự, tưởng niệm Định Quốc công Nguyễn Bặc. Đình được xây dựng quay hướng Nam, theo kiểu chữ Nhị (二), gồm 2 gian Tiền bái và Hậu cung.
Gian Tiền bái gồm 3 gian, 2 dĩ xây dựng theo kiến trúc một tầng bốn mái, rộng 5,95m, dài 14,2m. Cửa ra vào có 3 cửa, cánh làm bằng gỗ, thiết kế kiểu song thượng hạ bản. Ngoài ra, phía trước còn có 2 cửa sổ trong hình chữ “Thọ” cách điệu. Mái có hệ thống hoành, rui, mè đều bằng gỗ, lợp ngói đỏ, hệ thống vì kèo bằng gạch. Đây là không gian thường xuyên diễn ra các sinh hoạt văn hóa, chính trị của thôn.
Gian Hậu cung cách Tiền bái một khoảng hiên và sân nhỏ, dài 4,9m, rộng 2,7m, là nơi thờ cúng chính của đình. Ban thờ Thành Hoàng được đặt ở chính giữa. Hậu cung có 3 cửa ra vào, cánh cửa thiết kế kiểu chân quay. Hai đốc Hậu cung có hai cửa sổ hình tròn, mái cuốn vòm, gắn ngói vẩy, bờ nóc đắp nổi tượng hình tượng hổ phù ngậm chữ “Thọ” cách điệu. Cột hiên được xây dựng cả 4 phía xung quanh, có khoảng cách cân đối gồm 20 cột. Cột được xây bằng gạch, sơn nâu giả gỗ, kê chân tảng đá theo kiểu cổ bồng.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đình là nơi tập hợp nhân dân thực hiện lệnh khởi nghĩa và nhiều cuộc biểu tình đấu tranh chống sưu thuế trong toàn huyện. Đến thời bình, đình trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa của dân làng, là nơi tụ họp, là cầu nối để con cháu hướng về nguồn cội.
Đối với nhân dân trong thôn, đình mang nhiều ý nghĩa về mặt tâm linh và cả tinh thần to lớn. Không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa của cả cộng đồng mà đình còn là nơi lưu giữ và phát huy những giá trị truyền thống văn hóa tín ngưỡng tốt đẹp của dân làng cho thế hệ mai sau. Hiện nay, tại đình còn đang lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như: 6 sắc phong của các đời vua triều Nguyễn, bài vị và mũ thờ bằng gỗ, sập đá… Hàng năm, nhân dân thường dâng lễ vào các ngày lễ tết, ngày tuần, tổ chức lễ tế vào ngày 15 tháng 10 âm lịch để tưởng nhớ vị tướng tài ba – Định Quốc công Nguyễn Bặc. Lễ vật thường là hương hoa, trầu cau, rượu…
Với nhiều lợi thế về địa lý cùng bề dày lịch sử qua các thời kỳ kháng chiến, lại nằm trong quần thể các di tích Cố đô Hoa Lư, Đình Thanh Khê Hạ mang trong mình nhiều ý nghĩa văn hóa lịch sử của vùng đất. Những giá trị văn hóa đó vẫn luôn được nhân dân bảo lưu, gìn giữ, chọn lọc để trao truyền cho thế hệ con cháu noi theo.
Nguồn: Phòng Nghiệp vụ Nghiên cứu