Toàn cảnh khu di tích Quần thể Tràng An – Tam Cốc – Bích Động là một vùng núi non hùng vĩ, tráng lệ được tạo thành bởi các thế núi muôn hình vạn trạng. Di tích được thống nhất têm gọi là Khu du lịch sinh thái Tràng An, có diện tích 2168 ha, trước đây nằm trên địa phận các xã Gia Sinh (huyện Gia Viễn); xã Trường Yên, Ninh Xuân, Ninh Hải, Ninh Hòa (huyện Hoa Lư); xã Ninh Nhất, phường Tân Thành (thành phố Ninh Bình), nay thuộc phường Nam Hoa Lư và phường Hoa Lư. Tràng An là di tích đã được xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt (2012), đây là nơi bảo tồn và chứa đựng nhiều hệ sinh thái rừng gập nước, rừng trên đá vôi, các di chỉ khảo cổ học và cc di tích lịch sử văn hóa.
Thiên nhiên thật ưu ái khi đã ban tặng cho Tràng An một cảnh quan tuyệt đẹp. Chỉ một vài phút hòa mình trong không gian mây trời non nước với những chiếc thuyền nhỏ lách theo những nhánh sông hẹp, bốn bề bao bọc bởi những ngọn núi cao sừng sững, vách thẳng đứng như những thác nước, phủ lên đó là các thảm thực vật xanh xanh hòa quyện với những đám mây trắng bồng bềnh trên nền trời xanh ngắt tạo nên một bức tranh thiên nhiên rất nên thơ, đầy màu sắc.
Không chỉ vậy, khu hang động Tràng An còn được ví như một bảo tàng địa chất ngoài trời với địa hình được bao bọc bởi toàn bộ những dãy núi đá vôi hình cánh cung ở giữa vùng chiêm trũng ngập nước. Trên đỉnh núi đá phổ biến là các định hình dạng catxtơ, đá tai mèo rất có giá trị trong nghiên cứu khoa học. Dưới chân các núi đá vôi là một hệ thống các hang động hết sức phong phú, tạo cảnh đẹp đặc sắc. Nơi đây có tới 31 hồ, đầm nước được nối thông bởi 48 hang động, các hang động ở đây không chỉ phong phú về số lượng mà còn đa dạng về hình thái và chủng loại với sắc thái riêng biệt. Những dấu tích trong thời kỳ biển tiến, biển thoái đã tạo nên những ngấn nước, những nhũ đá muôn hình vạn trạng trong hang: hang Sính, hang Si, hang Ba Giọt, hang Địa Linh… Mỗi hang động đều có kết cấu liên hoàn và hầu hết đều còn nguyên vẹn, chưa bị méo mó hay chịu sự tác động của bàn tay con người.
Do kiến tạo địa chất nên trên các núi đá và trong các thung lũng những thảm thực vật quí chen nhau chung sống tạo nên thảm thực vật đa dạng về chủng loại với nhiều loài cây, tầng tầng, lớp lớp sinh sống trên tầng đất bùn ở 2 bề mặt. Có rất nhiều loài là đặc trưng của vùng núi đá vôi sinh sống như: Chò chỉ, đinh, trai, sưa, si, đa… Ngoài ra cũng có một số cây là dược liệu quý như: Sâm cau, ba kích, bình vôi, đơn đen… Hệ động vật ở đây cũng rất phong phú. Có nhiều loài được ghi vào sách đỏ Việt Nam như: Rắn hổ mang, trăn gấm, sơn dương, voọc quần đùi trắng, phượng hoàng đất (loài chim có sừng), kỳ nhông…
Ngồi trên những chiếc thuyền đơn sơ, nghe lời giới thiệu mộc mạc, chân chất của những cô lái đò, chìm đắm trong không gian bao la của cảnh vật mới thấy mình thật nhỏ bé. Thuyền lướt nhẹ trên dòng sông Ngô Đồng, dòng nước trong xanh trong vắt tới tận đáy, lớp rong rêu uốn lượn theo sóng nước, những con cá bơi lội tung tăng theo đàn, xa xa vọng lại tiếng chuông chùa trầm bổng, thấy thấp thoáng bóng những ngôi chùa bên sườn núi. Với lối xây dựng tận dụng lợi thế từ thiên nhiên, những ngôi chùa, phủ lưng tựa vào núi, hướng ra những thung lũng ngập nước làm tăng thêm vẻ đẹp vừa kỳ diệu, bí ẩn mà trầm mặc của Tràng An.
Không chỉ hội tụ những giá trị thẩm mỹ mang tầm quốc tế mà nơi đây còn là một địa điểm nổi bật minh chứng cách thức con người tương tác với cảnh quan thiên nhiên và thích ứng với những biến động lớn về địa lý và môi trường khắc nghiệt nhất trong lịch sử trái đất vào khoảng thời gian hơn 30.000 năm trước. Những di chỉ khảo cổ học đã được khai quật tại Tràng An chứng minh sự có mặt của người Việt cổ thời tiền sử từ thở hồng hoang. Những mẫu hiện vật khảo cổ tiêu biểu được tìm thấy như: công cụ lao động bằng đá, vỏ nhuyễn thể, xương động vật… của người tiền sử là minh chứng cho sự tương tác, thích ứng và định cư của con người trước những biến đổi khắc nghiệt của môi trường tự nhiên.
Danh thắng Tràng An được ví như một Vịnh Hạ Long trên cạn, nơi hội tụ nhiều giá trị đặc biệt cùng những vẻ đẹp siêu thực. Những giá trị về cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, nổi trội đã lưu giữ những dấu ấn về lịch sử, giá trị về văn hóa truyền thống. Dấu ấn lịch sử hào hùng đã tạo nên một huyền thoại Tràng An, một bức tranh sơn thủy với bao nét hoang sơ mà vô cùng huyền bí khiến cho bao du khách dù khó tính nhất cũng phải say lòng.