Ninh Bình là mảnh đất địa linh – nhân kiệt có truyền thống lịch sử – văn hóa sâu dày. Trải qua hàng vạn năm lịch sử, với những nỗ lực sáng tạo văn hóa, phát triển xã hội đã tích lũy cho Ninh Bình các giá trị lịch sử – văn hóa đặc sắc, phong phú. Tỉnh Ninh Bình hiện có 5.071 di tích được kiểm kê, trong đó có 1.106 di tích đã xếp hạng (01 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 10 di tích quốc gia đặc biệt, 264 di tích quốc gia và 832 di tích cấp tỉnh). Tỉnh Ninh Bình hiện sở hữu hàng ngàn di sản văn hóa phi vật thể thuộc tất cả các loại hình, trong đó có 40 di sản đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 01 di sản được đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt); có 17 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia. Với hệ thống di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh và các loại hình di sản phi vật thể phong phú đa dạng, Ninh Bình được đánh giá là một trong những trung tâm di sản tiêu biểu của cả nước.
Tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong vùng Đồng bằng sông Hồng, là cầu nối giữa Thủ đô Hà Nội và khu vực duyên hải Bắc Bộ, đồng thời là điểm trung chuyển giữa đồng bằng, trung du và ven biển. Địa hình đa dạng, bao gồm núi đá vôi, đồi thấp, đồng bằng phù sa, vùng sinh thái ngập nước và bãi triều ven biển, tạo nên không gian cảnh quan phong phú, hấp dẫn cho phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch đường thủy và du lịch nghỉ dưỡng biển.
Ninh Bình hội tụ đầy đủ các loại hình giao thông then chốt: đường bộ, đường sắt, đường thủy và tiềm năng kết nối hàng không, tạo điều kiện thuận lợi vượt trội để phát triển du lịch. Hệ thống giao thông đường bộ rất phát triển với các tuyến quốc lộ huyết mạch như Quốc lộ, đường sắt, đường cao tốc Bắc – Nam, đường ven biển và các tuyến nối các khu du lịch trọng điểm với các tỉnh lân cận. Với hạ tầng giao thông đồng bộ, khả năng kết nối linh hoạt và sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng du lịch, Ninh Bình có lợi thế nổi bật để trở thành trung tâm du lịch quy mô vùng và quốc gia.
Về tài nguyên văn hóa – lịch sử, Ninh Bình là vùng đất hội tụ, giao thoa và lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bằng Bắc Bộ. Tỉnh Ninh Bình hiện có 5.071 di tích được kiểm kê, trong đó có 1.106 di tích đã xếp hạng (trong đó tiêu biểu có Di sản văn hoá và thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An, có 10 di tích quốc gia đặc biệt, 264 di tích quốc gia và 832 di tích cấp tỉnh cùng nhiều bảo vật quốc gia có giá trị lịch sử, mỹ thuật, khảo cổ, tôn giáo đặc biệt. Nổi bật là các quần thể văn hóa, tâm linh như: Quần thể di sản Tràng An, Phủ Dầy, Đền Trần, đền Thánh Nguyễn, đền Lảnh Giang, chùa Tam Chúc, chùa Long Đọi Sơn, chùa Địa Tạng Phi Lai, chùa Bà Đanh, nhà thờ Phát Diệm, Phú Nhai…. Tỉnh Ninh Bình hiện sở hữu hàng ngàn di sản văn hóa phi vật thể thuộc tất cả các loại hình, trong đó có 40 di sản đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 01 di sản được đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (trong đó có Di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, di sản, tâm linh, lễ hội, gắn với công nghiệp văn hóa và sáng tạo nghệ thuật); có 17 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia. Với hệ thống di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh và các loại hình di sản phi vật thể phong phú đa dạng, Ninh Bình được đánh giá là một trong những trung tâm di sản tiêu biểu của cả nước. Đặc biệt, Ninh Bình còn là “vùng đất làng nghề” với mạng lưới nghề thủ công truyền thống phong phú và mang giá trị thẩm mỹ cao như: đúc đồng Tống Xá, chạm khắc gỗ La Xuyên, cây cảnh Vị Khê, dệt lụa Nha Xá, trống Đọi Tam gốm Quyết Thành, mây giang đan Ngọc Động, gốm Bồ Bát, cói Kim Sơn… Cùng với đó là hệ thống lễ hội truyền thống phong phú như Lễ hội Hoa Lư, Lễ hội Phủ Dầy, Lễ hội Đền Trần, Lễ hội Thái Vi, lễ hội chùa Bái Đính, chùa Tam Chúc, Lễ hội Chùa Keo Hành Thiện, Lễ hội Đền Chùa Linh, Lễ hội Đức Thánh tổ Nguyễn Minh Không… và các loại hình nghệ thuật dân gian như hát chèo, chầu văn, ca trù, hát dậm Quyển Sơn. Nền văn hóa ẩm thực phong phú với phở Nam Định, dê núi Ninh Bình, chuối ngự Đại Hoàng, cá kho Vũ Đại, nem Yên Mạc… góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa và sức hấp dẫn du lịch của địa phương.
Với tinh thần, quan điểm “văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển”, Ninh Bình tập trung bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế – xã hội. Du lịch văn hóa, tâm linh được coi là hướng đi chiến lược, giúp đưa di sản vào đời sống đương đại. Ninh Bình là một trong nhiều địa phương đã vận dụng linh hoạt, hiệu quả mô hình hợp tác công – tư, đảm bảo lợi ích hài hoà giữa các bên: Cộng đồng (người dân) – Chính quyền – Doanh nghiệp, cùng với sự tham gia, đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang dịch vụ du lịch hướng tới tăng trưởng xanh và bền vững đã phát huy sức sống, tiềm năng và giá trị di sản, để di sản thực sự là của cộng đồng, do cộng đồng bảo vệ và phát huy, nhờ đó sau đại dịch COVID-19, hoạt động du lịch tại Ninh Bình đã có sự phục hồi tích cực. Ninh Bình luôn được đánh giá là điểm đến hút khách, là một trong 10 tỉnh, thành phố trên cả nước có sự phục hồi du lịch nhanh nhất.
Tổng lượt khách du lịch đến Ninh Bình (bao gồm tỉnh Ninh Bình, Hà Nam, Nam Định trước sáp nhập) từ mức 5,7 triệu lượt năm 2020 đã phục hồi mạnh mẽ, đạt trên 15 triệu lượt khách; doanh thu đạt 13.392 tỷ đồng vào năm 2024. Riêng 8 tháng đầu năm 2025, Ninh Bình đón trên 15 triệu lượt khách (trong đó gần 1,4 triệu khách quốc tế), doanh thu trên 15.000 tỷ đồng. Dự kiến năm 2025, lượng khách đạt 18 triệu lượt (trong đó 2 triệu khách quốc tế), doanh thu khoảng 18.000 tỷ đồng. Bình quân giai đoạn 2020–2025, lượng khách tăng 25,4%/năm, tổng thu du lịch tăng 43%/năm, đóng góp ngày càng lớn vào GRDP của tỉnh và tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ
Những con số ấn tượng này đã khẳng định thương hiệu du lịch Ninh Bình ngày càng được lan toả. Trong những năm gần đây, Ninh Bình liên tục được vinh danh ở nhiều hạng mục danh giá: “Điểm đến Văn hoá hàng đầu thế giới năm 2023”; đứng thứ 4 trong “Top 10 kỳ quan thế giới mới dành cho những người không thích đám đông”; nằm trong “Top 10 điểm đến thân thiện nhất thế giới”; Quần thể danh thắng Tràng An được đề cử “Điểm đến tạo ảnh hưởng” của giải thưởng Kotler Award; Chùa Bái Đính được TripAdvisor trao danh hiệu “Travellers’ Choice – Điểm đến nổi bật năm 2025”. Tràng An nằm trong nhóm 1% điểm đến yêu thích trên thế giới, Vân Long là khu bảo tồn đầu tiên ở Việt Nam đạt chứng chỉ Green List (Danh lục Xanh) năm 2020. Những thành tựu này đã góp phần quảng bá mạnh mẽ hình ảnh du lịch Ninh Bình đến du khách trong nước và quốc tế…
Thành quả đó là kết tinh của quá trình lãnh đạo, chỉ đạo sát sao và thường xuyên của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh; sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ban, ngành; sự vào cuộc tích cực của chính quyền các địa phương; tinh thần trách nhiệm và tâm huyết của đội ngũ cán bộ, nhân viên trực tiếp quản lý di sản; sự chung tay, đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và đặc biệt là ý thức gìn giữ, bảo vệ của mỗi người dân Ninh Bình. Trong bối cảnh hội nhập, tỉnh coi công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới. Việc ứng dụng công nghệ số để số hóa di sản, quảng bá trên nền tảng trực tuyến giúp mở rộng khả năng tiếp cận, đặc biệt với giới trẻ. Đồng thời, địa phương định hướng quy hoạch cụm văn hóa sáng tạo, đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực chuyên sâu và khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị sáng tạo. Kết hợp bảo tồn với sáng tạo, truyền thống với hiện đại, bản sắc địa phương với xu thế toàn cầu là con đường để Ninh Bình phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế trọng điểm. Đây cũng chính là chìa khóa để xây dựng thương hiệu vùng đất Cố đô vừa giàu bản sắc, vừa năng động và hội nhập.
Tin bài: Phòng Hợp tác Đối ngoại