Ngày 14/9/2026, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã chính thức gửi Văn bản số 292/BTK/2026 tới Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, đề nghị thực hiện Đánh giá sơ bộ (Preliminary Assessment) đối với hồ sơ “Khu cảnh quan văn hóa – sinh thái Voọc mông trắng Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc”. Đây là dấu mốc quan trọng, cho thấy tiến trình chuẩn bị hồ sơ đề cử Di sản đang được nỗ lực triển khai theo tiến độ, đúng quy trình của Hướng dẫn thực hiện Công ước Di sản Thế giới.
Theo quy trình của Hướng dẫn thực hiện Công ước Di sản Thế giới, Yêu cầu Đánh giá sơ bộ là bước bắt buộc trước khi Quốc gia thành viên tiến tới nộp hồ sơ đề cử chính thức. Trong quá trình này, hồ sơ sẽ được các Cơ quan tư vấn của UNESCO, gồm Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và Hội đồng Quốc tế về Di tích và Di chỉ (ICOMOS), xem xét, đánh giá trên cơ sở các tài liệu do Quốc gia thành viên cung cấp, tùy theo các tiêu chí đề cử. Kết quả Đánh giá sơ bộ giúp nhận diện sớm những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện, qua đó hỗ trợ Quốc gia thành viên chuẩn bị hồ sơ đề cử chính thức phù hợp hơn với yêu cầu của Công ước Di sản Thế giới.
Đáng chú ý, trong yêu cầu Đánh giá sơ bộ, hồ sơ cũng đặt vấn đề về mức độ đóng góp của khu vực đề cử tiềm năng đối với việc thu hẹp những khoảng trống còn tồn tại trong Danh sách Di sản Thế giới. Quá trình đánh giá sẽ xem xét liệu các giá trị được đề xuất có bổ sung cho những khu vực, chủ đề hoặc loại hình di sản hiện còn chưa được đại diện đầy đủ trong Danh sách hay không, đồng thời xác định khả năng đóng góp của hồ sơ vào việc xây dựng một Danh sách Di sản Thế giới cân bằng và có tính đại diện hơn. Hồ sơ cũng được đối chiếu với các nghiên cứu chuyên đề có liên quan của các Cơ quan tư vấn của UNESCO, qua đó cung cấp thêm cơ sở chuyên môn cho việc đánh giá tiềm năng đề cử. Đối với Khu cảnh quan văn hóa – sinh thái Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc, nội dung này có ý nghĩa trong việc xem xét các giá trị về đa dạng sinh học, hệ sinh thái núi đá vôi và sinh cảnh của Voọc mông trắng trong tương quan với các loại hình di sản tự nhiên đã được ghi danh trên thế giới.
Theo quy trình của Hướng dẫn thực hiện Công ước Di sản Thế giới, Đánh giá sơ bộ là bước bắt buộc trước khi Quốc gia thành viên tiến tới nộp hồ sơ đề cử chính thức. Thông qua quá trình này, hồ sơ được xem xét trên cơ sở các tài liệu do Quốc gia thành viên cung cấp, đồng thời tạo cơ hội để nhận diện sớm những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện.
Đối với Khu cảnh quan văn hóa – sinh thái Voọc mông trắng Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc, việc gửi yêu cầu Đánh giá sơ bộ là kết quả của quá trình chuẩn bị được triển khai từng bước, liên tục trong thời gian qua. Với vai trò là cơ quan tham mưu trực tiếp và đầu mối tổ chức triển khai công tác chuẩn bị hồ sơ, Sở Du lịch đã chủ trì phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan; phối hợp với các chuyên gia tổ chức khảo sát thực địa, nghiên cứu, tổng hợp và hoàn thiện các nội dung hồ sơ theo yêu cầu của UNESCO. Trên cơ sở đó, Sở Du lịch đã chủ động tham mưu UBND tỉnh trong việc chỉ đạo, điều phối các nhiệm vụ liên quan, đồng thời thường xuyên trao đổi, làm việc với các cơ quan chuyên môn và các bên liên quan để tháo gỡ những vấn đề phát sinh, hoàn thiện các nội dung cần thiết, qua đó bảo đảm tiến độ và tạo điều kiện để yêu cầu Đánh giá sơ bộ được gửi trong năm 2026 theo kế hoạch.
Chùm ảnh: Các phiên thảo luận và khảo sát thực địa
Trước đó, ngày 30/3/2026, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã gửi Báo cáo tóm tắt tới Trung tâm Di sản Thế giới đề nghị xem xét đưa khu vực vào Danh sách Dự kiến. Sau khi đáp ứng các yêu cầu theo quy định, khu vực đã chính thức được cập nhật trên hệ thống của Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO. Từ dấu mốc này, công tác chuẩn bị tiếp tục được đẩy mạnh, tập trung vào việc làm rõ các giá trị đề cử, hoàn thiện tính xác thực, phân tích so sánh, tính toàn vẹn, đồng thời rà soát các cơ chế bảo vệ và quản lý. Đây là những nội dung quan trọng nhằm xây dựng một hồ sơ có cơ sở khoa học và kỹ thuật vững chắc, đáp ứng yêu cầu của UNESCO.
Khu cảnh quan văn hóa – sinh thái Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc là không gian hội tụ các giá trị tự nhiên, đa dạng sinh học và văn hóa có mối liên hệ chặt chẽ, trong đó nổi bật là hệ sinh thái núi đá vôi và sinh cảnh quan trọng của Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri), loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam đang ở tình trạng Cực kỳ nguy cấp. Việc chính thức gửi yêu cầu Đánh giá sơ bộ ngày 14/9/2026 cho thấy quá trình chuẩn bị hồ sơ đang được triển khai ngày càng cụ thể, bài bản và theo đúng các bước của quy trình đề cử Di sản Thế giới.
Từ việc xây dựng cơ sở khoa học, hoàn thiện Báo cáo tóm tắt, đưa khu vực vào Danh sách Dự kiến đến Đánh giá sơ bộ, mỗi giai đoạn đều góp phần làm rõ hơn các giá trị cần được bảo vệ, những yêu cầu về tính toàn vẹn, tính xác thực và năng lực quản lý lâu dài. Đánh giá sơ bộ vì vậy không chỉ là một bước thủ tục, mà còn là cơ hội quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trên cơ sở tham vấn chuyên môn quốc tế, tạo nền tảng cho các bước tiếp theo trên hành trình hướng tới Danh hiệu Di sản Thế giới.
Tin bài: Phạm Sinh Khánh – Nguyễn Thị Loan, Ban Quản lý Quần thể danh thắng Tràng An, Sở Du lịch Ninh Bình