Ngày 06/11/2026, tại Bồ Đào Nha, Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (International Union of Geological Sciences – IUGS) chính thức công bố Danh sách 100 địa điểm di sản địa chất IUGS lần thứ ba (The Third 100 IUGS Geological Heritage Sites). Trong danh sách này, “Karst nhiệt đới Tràng An” (Trang An Tropical Karst), tỉnh Ninh Bình, Việt Nam, được ghi danh với mã số 283, thuộc nhóm di sản địa chất về địa mạo và các quá trình địa chất đang diễn ra. Đây là dấu mốc quan trọng, tiếp tục khẳng định những giá trị địa chất, địa mạo độc đáo của Quần thể danh thắng Tràng An, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của di sản Ninh Bình trên bản đồ di sản quốc tế.
Dấu ấn Tràng An trong hành trình khám phá lịch sử Trái Đất
Nhắc đến Tràng An, du khách thường nghĩ tới những dãy núi đá vôi trùng điệp, dòng sông uốn lượn qua các thung lũng và hệ thống hang động kỳ thú. Tuy nhiên, phía sau cảnh quan thiên nhiên ấy còn là câu chuyện về lịch sử hình thành và biến đổi của Trái Đất qua hàng trăm triệu năm.
Theo hồ sơ khoa học được IUGS công bố, Tràng An được đánh giá là “hình mẫu được biết đến rộng rãi nhất trên thế giới về cảnh quan karst nhiệt đới từng bị biển xâm nhập và nay đã nổi trên đất liền”. Nhận định này làm nổi bật giá trị khoa học đặc biệt của Quần thể danh thắng Tràng An trong nghiên cứu quá trình tiến hóa địa hình karst nhiệt đới, gắn với những biến động về địa chất, khí hậu và mực nước biển trong quá khứ.
Trải qua quá trình kiến tạo và biến đổi lâu dài, khối đá vôi Tràng An đã hình thành nên hệ thống địa hình đa dạng, từ các núi đá vôi dạng nón, dạng tháp đến những thung lũng kín, vùng trũng karst và mạng lưới hang động ngầm. Sự chuyển tiếp giữa các dạng địa hình không chỉ tạo nên vẻ đẹp riêng có của Tràng An mà còn phản ánh những giai đoạn phát triển khác nhau của cảnh quan karst.
Hình ảnh karst độc lập
Đặc biệt, những ngấn ăn mòn trên vách núi, nền mài mòn do sóng, trầm tích bãi biển và các tích tụ vỏ sinh vật biển được lưu giữ trong khu vực là những bằng chứng quan trọng về các đợt biển tiến, biển thoái. Những dấu tích này cho thấy cảnh quan Tràng An ngày nay từng chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển, góp phần làm sáng tỏ lịch sử biến động mực nước biển và quá trình hình thành cảnh quan qua các thời kỳ địa chất.
Các ngấn nước in sâu vào vách đá minh chứng cho quá trình biển tiến và biển thoái tại Quần thể danh thắng Tràng An
Không chỉ có giá trị về địa chất, địa mạo, Tràng An còn lưu giữ những dấu tích khảo cổ học quan trọng, phản ánh lịch sử cư trú và quá trình thích ứng của con người trước những thay đổi lớn về khí hậu, môi trường và mực nước biển trong ít nhất 40.000 năm. Sự kết hợp giữa các giá trị địa chất, địa mạo và khảo cổ học đã tạo nên một không gian di sản đặc biệt, nơi lưu giữ những dấu ấn của lịch sử Trái Đất và quá trình phát triển của con người.
Các di tích lịch sử văn hoá gắn với cảnh quan Karst tại Quần thể danh thắng Tràng An
Từ Di sản thế giới UNESCO đến sự ghi nhận của IUGS
Năm 2014, Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới theo các tiêu chí (v), (vii) và (viii), trở thành Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Hơn một thập kỷ sau dấu mốc này, việc Karst nhiệt đới Tràng An được IUGS ghi danh tiếp tục làm nổi bật một trong những giá trị cốt lõi của di sản: những bằng chứng đặc sắc về lịch sử tiến hóa địa chất, địa mạo và sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên.
Nếu danh hiệu Di sản thế giới của UNESCO khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của Tràng An trên các phương diện văn hóa, cảnh quan và địa chất, địa mạo, thì sự ghi nhận của IUGS tập trung nhấn mạnh ý nghĩa khoa học của Tràng An đối với việc nghiên cứu lịch sử Trái Đất và quá trình tiến hóa cảnh quan karst nhiệt đới.
Hai sự ghi nhận quốc tế, thuộc những hệ thống đánh giá khác nhau, tiếp tục khẳng định Tràng An không chỉ là một danh thắng nổi tiếng mà còn là nơi lưu giữ những bằng chứng quý giá về lịch sử địa chất, biến đổi môi trường và quá trình thích ứng của con người với thiên nhiên.
Góp mặt trong danh sách những địa điểm di sản địa chất tiêu biểu thế giới
Danh sách 100 địa điểm di sản địa chất IUGS lần thứ ba được công bố trong khuôn khổ sự kiện IUGS Geoheritage Event 2026 tại Bồ Đào Nha, với sự tham gia của các chuyên gia địa chất quốc tế.
Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS), được thành lập năm 1961, là một trong những tổ chức khoa học quốc tế hàng đầu trong lĩnh vực địa chất. Chương trình ghi nhận các địa điểm di sản địa chất IUGS nhằm giới thiệu những địa điểm có giá trị khoa học nổi bật, mang tính đại diện cho các đặc điểm, quá trình và phát hiện quan trọng trong lịch sử Trái Đất.
Danh sách lần thứ ba gồm 100 địa điểm thuộc 47 quốc gia, tiếp nối hai đợt công bố năm 2022 và 2024. Trong lần công bố này, Tràng An góp mặt cùng nhiều địa điểm địa chất nổi tiếng thế giới như núi Phú Sĩ (Nhật Bản), các vịnh hẹp Na Uy, núi Aconcagua (Argentina) và đồi Chocolate (Philippines).
Đáng chú ý, trong ấn phẩm The Third 100 IUGS Geological Heritage Sites (2026), Karst nhiệt đới Tràng An được giới thiệu tại trang 230–231 với những thông tin khoa học về đặc điểm địa mạo, lịch sử tiến hóa cảnh quan và mối liên hệ giữa di sản địa chất với quá trình cư trú của con người.
Hình ảnh karst Tràng An xuất hiện trên ấn phẩm
Việc được giới thiệu trong danh sách và ấn phẩm khoa học quốc tế này góp phần lan tỏa những giá trị đặc sắc của Tràng An, đồng thời mở rộng cơ hội trao đổi tri thức và hợp tác nghiên cứu về di sản địa chất.
Lan tỏa giá trị di sản, hướng tới phát triển du lịch bền vững
Sự ghi nhận của IUGS không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn mở ra những cơ hội mới trong hoạt động nghiên cứu, quảng bá và phát huy giá trị Di sản thế giới Tràng An.
Bên cạnh những trải nghiệm tham quan cảnh quan thiên nhiên, hệ thống hang động và các di tích lịch sử, văn hóa, những câu chuyện về sự hình thành núi đá vôi, dấu tích biển cổ hay quá trình con người thích ứng với môi trường có thể trở thành nội dung hấp dẫn trong hoạt động diễn giải di sản và phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc.
Đây cũng là cơ hội để tỉnh Ninh Bình tiếp tục đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu khoa học, giáo dục di sản, nâng cao nhận thức của cộng đồng và du khách về những giá trị khoa học ẩn chứa trong cảnh quan thiên nhiên. Đồng thời, công tác bảo tồn cần tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm, bảo đảm gìn giữ tính toàn vẹn của di sản, bảo vệ môi trường, cảnh quan và các dấu tích địa chất đặc trưng, gắn với phát triển du lịch có trách nhiệm và bảo đảm lợi ích của cộng đồng địa phương.
Từ dấu mốc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới năm 2014 đến sự ghi nhận của IUGS năm 2026, Tràng An tiếp tục khẳng định vị thế của một di sản có giá trị đặc biệt, nơi những dấu ấn của lịch sử Trái Đất và hành trình thích ứng của con người cùng hiện diện trong một không gian cảnh quan độc đáo.
Sự kiện Karst nhiệt đới Tràng An được ghi danh trong Danh sách 100 địa điểm di sản địa chất IUGS lần thứ ba không chỉ là niềm tự hào của tỉnh Ninh Bình và Việt Nam mà còn góp phần lan tỏa hình ảnh, giá trị của di sản trên trường quốc tế, tạo thêm động lực để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo hướng bền vững,đồng thời là nền tảng vững chắc, tạo đà cho mục tiêu xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc trung ương mang bản sắc đô thị di sản thiên niên kỷ – nơi phát triển kinh tế-xã hội luôn đi đôi với giữ gìn trọn vẹn giá trị thiên nhiên, văn hóa độc đáo cho hôm nay và các thế hệ mai sau.
Tin bài, ảnh: Phạm Sinh Khánh – Nguyễn Thị Loan (Ban Quản lý Quần thể danh thắng Tràng An)