Trong bối cảnh du lịch Việt Nam bước vào giai đoạn cơ cấu lại để phát triển xanh, thông minh và bền vững, yêu cầu hình thành những trung tâm du lịch mang tầm quốc gia, có khả năng liên kết vùng và hội nhập quốc tế, ngày càng trở nên cấp thiết. Với lợi thế nổi bật về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, hệ thống di sản và bản sắc văn hóa đặc sắc, Ninh Bình đang đứng trước thời cơ vàng để khẳng định vai trò hạt nhân trong mạng lưới du lịch miền Bắc và cả nước. Sự chuyển mình mạnh mẽ của Ninh Bình không chỉ đánh dấu bước tiến mới của một địa phương, mà còn góp phần định hình diện mạo du lịch Việt Nam trong thời kỳ hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số toàn cầu, đưa Ninh Bình từ “viên ngọc xanh của Bắc Bộ” trở thành trung tâm du lịch di sản, sinh thái, văn hóa tâm linh tầm cỡ khu vực.
Với vị trí cửa ngõ phía Nam của đồng bằng sông Hồng, Ninh Bình là điểm hội tụ giao thương giữa ba vùng kinh tế lớn: Đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ – Duyên hải miền Trung và Trung du miền núi phía Bắc. Hệ thống hạ tầng đồng bộ gồm cao tốc Bắc – Nam, quốc lộ 1A, 10, 21, 12B, 45, tuyến đường sắt Bắc – Nam, cùng 90km đường bờ biển và mạng lưới đường thủy nội địa giúp Ninh Bình trở thành nút giao chiến lược, trung chuyển du lịch, đồng thời là trục kết nối các hành lang kinh tế Bắc – Nam, Đông – Tây và ven biển Vịnh Bắc Bộ. Đây chính là thời cơ vàng để Ninh Bình bứt phá, mở rộng không gian phát triển và khẳng định vị thế trung tâm du lịch chiến lược của quốc gia.Trên bản đồ du lịch Việt Nam, Ninh Bình từ lâu được biết đến là miền đất của di sản và tâm linh. Quần thể danh thắng Tràng An – Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á là biểu tượng cho sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển bền vững. Cùng với Cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính, Nhà thờ đá Phát Diệm, Khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long và Vườn quốc gia Cúc Phương, tỉnh đã hình thành một vành đai di sản độc đáo, kết nối rừng núi – đồng bằng – biển cả.
Sau sáp nhập, bức tranh di sản càng thêm rực rỡ với sự hội tụ của đền Trần – chùa Phổ Minh (tỉnh Nam Định trước đây), Phủ Dầy, chùa Keo Hành Thiện, chùa Đọi Sơn và chùa Tam Chúc (tỉnh Hà Nam trước đây) – những “địa chỉ đỏ” của văn hóa tâm linh Bắc Bộ. Hệ thống hơn 5.000 di tích, trong đó hơn 1.100 di tích được xếp hạng, cùng hàng trăm lễ hội truyền thống bốn mùa như lễ hội Hoa Lư, lễ hội Bái Đính, lễ khai ấn đền Trần, hội chợ Viềng Xuân, lễ hội Phủ Dầy… đã khẳng định vị thế của Ninh Bình mới như “thủ phủ di sản và lễ hội của miền Bắc”.
Bên cạnh di sản vật thể, kho tàng văn hóa phi vật thể của tỉnh cũng vô cùng phong phú: hát Xẩm, Chèo, Ca trù, Chầu văn, múa rối nước, rối đầu gỗ, nhạc kèn, cùng thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ được UNESCO công nhận. Những giá trị này là “mạch nguồn mềm” nuôi dưỡng công nghiệp văn hóa và du lịch sáng tạo – nền tảng quan trọng để Ninh Bình nâng tầm bản sắc trên trường quốc tế.
Ninh Bình sở hữu địa hình hiếm có: từ núi non hùng vĩ, đồng bằng trù phú đến vùng biển trải dài. Hệ sinh thái phong phú này tạo điều kiện lý tưởng để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, cộng đồng và biển đảo. Vườn quốc gia Cúc Phương, Khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long, suối khoáng nóng Kênh Gà, cùng các bãi biển Kim Sơn, Thịnh Long, Quất Lâm, Rạng Đông là những điểm đến có tiềm năng hình thành chuỗi sản phẩm du lịch cao cấp, đa dạng trải nghiệm cho du khách trong và ngoài nước.Không chỉ giàu tài nguyên tự nhiên, vùng đất này còn là cái nôi văn hóa truyền thống Bắc Bộ. Các làng nghề nổi tiếng như cói Kim Sơn, thêu ren Văn Lâm, mộc Phú Lộc, trống Đọi Tam, sơn mài, đồng mỹ nghệ, bonsai… vừa bảo tồn giá trị văn hóa, vừa tạo sức hút du lịch. Đặc biệt, ẩm thực Ninh Bình là sự giao hòa tinh tế giữa các vùng: thịt dê núi, cơm cháy, rượu Kim Sơn, phở Nam Định, cá kho Nhân Hậu… mỗi món ăn đều mang hồn cốt văn hóa địa phương, góp phần làm giàu trải nghiệm của du khách.
Xác định du lịch sáng tạo và công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới, Ninh Bình tập trung khai thác giá trị di sản kết hợp với công nghệ số và công nghệ xanh. Tỉnh định hướng phát triển các sản phẩm du lịch tích hợp giữa di sản, cảnh quan, con người gắn với không gian trải nghiệm sáng tạo để nâng cao năng lực cạnh tranh và quảng bá thương hiệu toàn cầu.Chiến lược này bao gồm nhiều trụ cột: phát triển công nghiệp văn hóa giải trí, hình thành phim trường và show diễn đẳng cấp quốc tế; đầu tư công viên di sản và bảo tàng hiện đại; gắn làng nghề truyền thống với du lịch cộng đồng và kinh tế ban đêm; tổ chức các lễ hội, triển lãm, liên hoan nghệ thuật, thời trang, điện ảnh; đồng thời đẩy mạnh số hóa di sản, ứng dụng AI, VR/AR trong quảng bá du lịch và trải nghiệm đa giác quan.
Thực hiện định hướng phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hoá theo hướng bền vững và hội nhập, tỉnh Ninh Bình đang tổ chức lại không gian phát triển du lịch theo mô hình liên kết vùng, lấy di sản – sinh thái – văn hoá – cộng đồng làm nền tảng. Trọng tâm là hình thành các trục không gian động lực, tuyến du lịch liên kết vùngvàcụm phát triển trọng điểm, qua đó mở rộng không gian trải nghiệm và nâng cao giá trị điểm đến.Trục di sản Tràng An – Vân Long – Tam Chúc – Kim Bảng – Trần Thương – Sở Kiện được định hướng là trục kết nối di sản sinh thái quy mô lớn. Trong đó, Khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long đóng vai trò điểm trung chuyển, kết nối hành trình di sản từ Tràng An đến Tam Chúc, hướng tới xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO cho chuỗi di sản liên hoàn.Trục lịch sử – văn hoá – tâm linh chùa Bái Đính – Cố đô Hoa Lư – Phủ Dầy – đền Trần – chùa Cổ Lễ – chùa Keo Hành Thiện là trục có mật độ di tích cao, tiêu biểu cho không gian tín ngưỡng và lễ hội vùng đồng bằng sông Hồng. Trọng tâm của trục là định hướng phát triển Phủ Dầy trở thành trung tâm đạo Mẫu của cả nước, gắn kết các điểm di sản lớn và làng nghề truyền thống.Trục văn hoá tâm linh – cộng đồng – làng nghề – biển Phát Diệm – Bùi Chu – Phú Nhai -Thịnh Long – Giao Ninh – Xuân Thuỷ mở rộng không gian du lịch về phía duyên hải, tập trung bảo tồn hệ thống nhà thờ Công giáo, làng nghề và cộng đồng ven biển, phát triển du lịch văn hoá – tâm linh kết hợp du lịch cộng đồng, nghỉ dưỡng và thể thao biển.
Trên cơ sở các trục động lực, tỉnh hình thành 5 tuyến du lịch liên kết vùng gồm: tuyến di sản – văn hoá – tâm linh; tuyến sinh thái – nghỉ dưỡng – thể thao; tuyến du lịch đường sông – làng nghề – cộng đồng; tuyến du lịch biển và vùng duyên hải; tuyến du lịch đô thị – công nghiệp sáng tạo – sự kiện. Các tuyến này góp phần tổ chức hành trình, kéo dài thời gian lưu trú và đa dạng hoá trải nghiệm cho du khách. Song song đó, Ninh Bình xác định 7 cụm công nghiệp văn hoá, du lịch trọng điểm, tạo mạng lưới phát triển đa cực, hỗ trợ lẫn nhau. Việc tổ chức không gian theo hướng liên kết, tích hợp là bước đi quan trọng nhằm khẳng định vai trò trung tâm kết nối du lịch của Ninh Bình trong vùng đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ, phù hợp với định hướng phát triển xanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Với nền tảng di sản, sinh thái, văn hóa, con người và hạ tầng đồng bộ, Ninh Bình đặt mục tiêu trở thành trung tâm du lịch tầm quốc gia và quốc tế, phát triển theo hướng xanh – thông minh – bền vững – bao trùm.Tỉnh hướng tới nâng tầm thương hiệu toàn cầu, mở ra không gian sáng tạo mới, kết nối du lịch với công nghiệp văn hóa và công nghệ số, nhằm tạo nên những trải nghiệm khác biệt, hấp dẫn và bền vững cho du khách. Những bước đi chiến lược này không chỉ giúp du lịch Ninh Bình vươn tầm quốc gia mà còn khẳng định vị thế trung tâm văn hóa – du lịch – sáng tạo Đông Nam Á, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế – xã hội, quảng bá giá trị Việt Nam ra thế giới.
Nguồn: sodulich.ninhbinh.gov.vn