Ninh Bình – vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi khởi nguồn của Nhà nước Đại Cồ Việt – Nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Trên không gian Cố đô Hoa Lư, từ thế kỷ X, quốc gia Đại Cồ Việt được xác lập với đầy đủ các thiết chế của một Nhà nước độc lập, thống nhất, đánh dấu bước chuyển căn bản từ thời kỳ cát cứ sang mô hình Nhà nước trung ương tập quyền, đặt nền móng cho tiến trình xây dựng quốc gia phong kiến độc lập, tự chủ của dân tộc. Không chỉ mang ý nghĩa “khởi nguồn” về mặt thể chế, Ninh Bình còn là không gian hội tụ sớm các yếu tố chính trị, quân sự, kinh tế và văn hóa trong buổi đầu dựng nước. Trải qua các thời kỳ lịch sử, sự giao thoa hài hòa giữa văn hóa lúa nước, văn hóa núi đá vôi và văn hóa biển đã tạo nên trầm tích lịch sử – văn hóa sâu dày, hình thành bản sắc riêng có của vùng đất Cố đô, đồng thời tạo nền tảng quan trọng cho việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay.
Trong bối cảnh phát triển mới, khi không gian phát triển của tỉnh ngày càng được mở rộng, Ninh Bình đứng trước yêu cầu và cơ hội lớn để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, phát huy hiệu quả các tiềm năng, lợi thế nổi trội. Trong đó, du lịch và công nghiệp văn hóa được xác định là một trong những động lực phát triển quan trọng, có vai trò lan tỏa trong cơ cấu kinh tế của tỉnh.
Không gian địa – văn hóa và lợi thế chiến lược trong phát triển du lịch
Ninh Bình có vị trí chiến lược quan trọng, là cửa ngõ phía Nam của Đồng bằng sông Hồng, nằm trên các hành lang kinh tế trọng yếu của quốc gia như hành lang kinh tế Bắc – Nam, hành lang kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ và hành lang kinh tế Đông – Tây; đồng thời giữ vai trò là điểm kết nối, trung chuyển giữa các vùng kinh tế lớn của cả nước. Vị trí này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, liên kết vùng, mà còn mở ra dư địa lớn cho phát triển du lịch gắn với các tuyến, hành lang du lịch quốc gia và liên vùng.
Đặc biệt, Ninh Bình nằm trọn trong không gian văn hóa sông Hồng – cái nôi hình thành và bồi đắp nền văn minh lúa nước lâu đời của dân tộc Việt Nam. Với cấu trúc không gian tự nhiên đa dạng, bao gồm núi đá vôi, đồng bằng, hệ sinh thái đất ngập nước và ven biển, tỉnh hội tụ đầy đủ các điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch đa dạng loại hình, có chiều sâu, gắn với bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường sinh thái.
Sự giao thoa của các dòng chảy địa – văn hóa qua các thời kỳ lịch sử đã tạo nên hệ thống di sản phong phú với hơn 5.000 di tích các loại; trong đó có 10 di tích quốc gia đặc biệt, 02 di sản thế giới được UNESCO ghi danh và 40 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là nguồn lực đặc biệt quan trọng, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển du lịch di sản, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo của tỉnh trong dài hạn.
Giá trị di sản – nền tảng cốt lõi cho phát triển du lịch bền vững
Quần thể danh thắng Tràng An – Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới là điểm nhấn nổi bật nhất của du lịch Ninh Bình, đồng thời là di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Tràng An hội tụ đầy đủ các giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất – địa mạo, cảnh quan thẩm mỹ, đa dạng sinh học và dấu ấn cư trú của người tiền sử, phản ánh sinh động mối quan hệ hài hòa, bền vững giữa con người và thiên nhiên qua hàng nghìn năm lịch sử. Những giá trị đặc sắc đó không chỉ khẳng định tầm vóc quốc tế của di sản mà còn tạo nền tảng cốt lõi để Ninh Bình định hình mô hình phát triển du lịch dựa trên bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo hướng bền vững.
Bên cạnh Tràng An, Ninh Bình còn sở hữu hệ thống di tích lịch sử – văn hóa, tôn giáo – tín ngưỡng có giá trị tiêu biểu như: Cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính, nhà thờ đá Phát Diệm, Phủ Dầy, Đền Trần…, cùng nhiều danh thắng nổi tiếng như Tam Cốc – Bích Động, Hang Múa, Vườn quốc gia Cúc Phương, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, suối khoáng nóng Kênh Gà và khu vực ven biển Kim Sơn. Sự đa dạng về loại hình, không gian và giá trị của các di sản, danh thắng này tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, văn hóa – tâm linh, trải nghiệm cộng đồng và du lịch nông nghiệp theo hướng bền vững.
Đặc biệt, hệ thống di sản văn hóa phi vật thể phong phú, trong đó có Di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh, cùng mạng lưới làng nghề truyền thống, lễ hội dân gian và các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc, là nguồn lực quan trọng để hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa có chiều sâu, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch.
Phát huy giá trị di sản, hình thành hệ sản phẩm du lịch có chiều sâu
Trên cơ sở phát huy tiềm năng, thế mạnh về văn hóa, lịch sử và tài nguyên sinh thái, tỉnh Ninh Bình xác định phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, lấy chất lượng và tính bền vững làm định hướng xuyên suốt; ưu tiên phát triển các sản phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao, đồng thời tổ chức phát triển hợp lý du lịch đại trà, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng, bảo tồn di sản và lan tỏa lợi ích kinh tế – xã hội.
Tỉnh tập trung phát triển các sản phẩm du lịch có lợi thế cạnh tranh, mang tính độc đáo và bản sắc riêng; gắn phát triển du lịch với kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa, từng bước hình thành các sản phẩm du lịch chủ lực có khả năng cạnh tranh trong nước và quốc tế. Việc tăng cường liên kết, kết nối chuỗi sản phẩm du lịch trong vùng và trên phạm vi cả nước; đa dạng hóa các loại hình du lịch như du lịch văn hóa, tâm linh, sinh thái, nghỉ dưỡng, thể thao, du lịch MICE, du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm và các sản phẩm du lịch về đêm được xác định là hướng đi quan trọng trong giai đoạn tới.
Song song với phát triển sản phẩm, tỉnh chú trọng triển khai hiệu quả cơ chế hợp tác công – tư trong phát triển văn hóa và du lịch; khuyến khích đầu tư xây dựng các trung tâm văn hóa, dịch vụ chất lượng cao; từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ, năng lực quản lý điểm đến và tính chuyên nghiệp của ngành Du lịch.
Du lịch – động lực lan tỏa trong cơ cấu kinh tế dịch vụ
Những năm gần đây, du lịch Ninh Bình duy trì đà tăng trưởng tích cực, từng bước khẳng định vai trò là một trong những ngành kinh tế quan trọng trong cơ cấu kinh tế dịch vụ của tỉnh. Sự phát triển của du lịch đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa rõ nét, thúc đẩy các ngành thương mại, dịch vụ, giao thông, lưu trú, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ và nông nghiệp cùng phát triển; qua đó góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống nhân dân, đặc biệt là cộng đồng dân cư sinh sống tại các khu, điểm du lịch.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế trực tiếp, du lịch còn giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát triển du lịch có trách nhiệm. Thông qua hoạt động du lịch, các giá trị lịch sử văn hóa được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, góp phần định vị hình ảnh Ninh Bình là điểm đến an toàn, thân thiện, văn minh và giàu bản sắc, đồng thời tạo động lực lan tỏa thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh.
Phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản và định hướng bền vững
Trong giai đoạn tới, tỉnh Ninh Bình xác định phát triển du lịch theo hướng bền vững là yêu cầu xuyên suốt và lâu dài, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với gìn giữ các giá trị di sản văn hóa và môi trường sinh thái. Đây không chỉ là yêu cầu tất yếu trước áp lực gia tăng lượng khách và mở rộng không gian phát triển du lịch, mà còn là định hướng chiến lược nhằm bảo vệ các giá trị cốt lõi, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển ổn định, lâu dài của ngành Du lịch.
Theo đó, tỉnh tiếp tục nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, quản lý và tổ chức không gian du lịch theo hướng đồng bộ, khoa học và bền vững; gắn quy hoạch du lịch với quy hoạch bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế – xã hội. Việc chủ động kiểm soát sức tải tại các khu, điểm du lịch trọng yếu được xác định là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tác động tiêu cực đến di sản và hệ sinh thái, đồng thời nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách. Cùng với đó, tỉnh chú trọng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.
Song song với công tác quy hoạch và quản lý, Ninh Bình đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý điểm đến, điều hành hoạt động du lịch, xúc tiến và quảng bá hình ảnh; từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh. Đồng thời, tăng cường liên kết vùng, mở rộng thị trường khách, nhất là thị trường khách quốc tế; từng bước phát triển các sản phẩm du lịch mới gắn với kinh tế đêm, du lịch trải nghiệm và công nghiệp văn hóa, nhằm đa dạng hóa không gian, thời gian và chuỗi giá trị du lịch.
Khẳng định vị thế du lịch Ninh Bình trong không gian phát triển mới
Với những lợi thế nổi trội về tài nguyên du lịch, chiều sâu giá trị di sản và định hướng phát triển, du lịch Ninh Bình có đầy đủ điều kiện để phát triển trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, từng bước xây dựng thương hiệu và hình ảnh điểm đến đặc trưng, đóng góp ngày càng quan trọng vào phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Thông qua du lịch, các giá trị di sản được bảo tồn và phát huy hiệu quả, đồng thời tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững, gắn tăng trưởng với nâng cao đời sống Nhân dân.
Phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là lựa chọn chiến lược mang tính lâu dài của tỉnh Ninh Bình trong bối cảnh phát triển mới. Trên cơ sở đó, du lịch Ninh Bình từng bước khẳng định vị thế là trung tâm du lịch văn hóa – sinh thái – di sản quan trọng của quốc gia, có khả năng kết nối và lan tỏa trong không gian phát triển vùng và khu vực, góp phần nâng cao vị thế của tỉnh trong hệ thống điểm đến du lịch trong nước và quốc tế.
Như vậy, việc phát huy hiệu quả các giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững vừa góp phần bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa, thiên nhiên quý giá, vừa tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế – xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân và củng cố vị thế của tỉnh trong không gian phát triển mới. Với cách tiếp cận bài bản, bền vững và có chiều sâu, du lịch tiếp tục được xác định là lĩnh vực có đóng góp quan trọng, góp phần thúc đẩy quá trình phát triển nhanh và bền vững của Ninh Bình trong giai đoạn tới./.
Nguồn: sodulich.ninhbinh.gov.vn