Thực hiện Kế hoạch tổng thể xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận Quần thể danh thắng Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là di sản thế giới. Để chuẩn bị cho công tác xây dựng Hồ sơ đề cử Quần thể Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là di sản thế giới. Được sự đồng ý của UBND tỉnh Ninh Bình, ngày 14/01/2026 tại Khu Du lịch Quốc gia Tam Chúc, Sở Du lịch phối hợp với các sở, ngành, UBND các địa phương có liên quan cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế tổ chức Hội thảo khoa học Quốc tế với chủ đề: “Xác lập ranh giới dự kiến khu vực đề cử, xác định các tiêu chí về các giá trị nổi bật toàn cầu gắn với định hướng xây dựng Hồ sơ trình UNESCO công nhận Quần thể Tam Chúc và Khu Bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là Di sản Thế giới” .
Hội thảo có sự tham dự của GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia; Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam; Ông Balsamo, Đại diện Trung tâm di sản thế giới; Ông Jake Brunner, Trưởng đại diện IUCN tại Hà Nội; PGS.TS Trần Tân Văn, Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học địa chất và khoáng sản, lãnh đạo Viện Khảo cổ học, cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế.
Về phía tỉnh Ninh Bình, tham dự hội thảo có đồng chí Trần Song Tùng, Ủy viên BTV Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh, Phó Trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ đề cử; Đồng chí Đinh Văn Tiên Ủy viên BTV Tỉnh ủy, Giám đốc sở Nông nghiệp và Môi trường, lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương, các đồng chí thành viên Ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ Tam Chúc – Vân Long.
Quang cảnh Hội thảo
Phát biểu khai mạc Hội thảo khoa học Quốc tế, đồng chí Trần Song Tùng, Phó chủ tịch thường trực UBND tỉnh cho biết: Quần thể Tam Chúc – Vân Long là một không gian di sản đặc biệt, nơi thiên nhiên, cảnh quan và văn hóa, tâm linh hòa quyện hài hòa, tiêu biểu cho vùng karst nhiệt đới ở rìa phía Nam đồng bằng sông Hồng. Hội thảo được tổ chức với mục tiêu tạo lập một diễn đàn khoa học và liên ngành nhằm rà soát, đánh giá toàn diện các kết quả nghiên cứu, tư liệu và dữ liệu khoa học hiện có liên quan đến Quần thể Tam Chúc – Vân Long. Trên cơ sở đó, hướng tới việc làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn cho quá trình xác lập Giá trị nổi bật toàn cầu, từng bước thống nhất về các tiêu chí dự kiến (v), (ix), (x) theo Hướng dẫn thực hiện Công ước Di sản Thế giới năm 1972 của UNESCO, đồng thời thảo luận về phạm vi, quy mô và ranh giới khu vực đề cử và vùng đệm, đồng thời xác định định hướng hình thành “hành lang xanh” kết nối Tam Chúc, Vân Long như một không gian sinh thái, văn hóa liên hoàn, bảo đảm tính toàn vẹn, tính xác thực và khả năng quản lý hiệu quả của di sản trong dài hạn. Hội thảo cũng tập trung trao đổi về các vấn đề quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững, đặc biệt là mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn nghiêm ngặt các giá trị thiên nhiên với phát triển kinh tế – xã hội, du lịch và sinh kế của cộng đồng địa phương.
Đ/c Trần Song Tùng, Uỷ viên Ban Thường Vụ Tỉnh uỷ, Phó chủ tịch thường trực UBND tỉnh phát biểu khai mạc hội thảo
Theo báo cáo đề dẫn được trình bày tại hội thảo, thông điệp chính mà Di sản đề cử muốn gửi gắm đến UNESCO và nhân loại là: Chúng ta không chỉ bảo vệ một khu rừng hay một loài động vật hoang dã, chúng ta đang gìn giữ, cổ súy và quảng bá một mẫu hình về sự phát triển bền vững, nơi các giá trị văn hóa và sinh thái đồng hành, bổ trợ và cùng nhau tỏa sáng. Hội thảo nhằm giải quyết ba nhóm mục tiêu cốt lõi đó là: Đề xuất và tiến tới đạt được sự đồng thuận về ranh giới khu vực đề cử; Khẳng định và biện luận sắc bén các tiêu chí trong hồ sơ; Kiến tạo và thực thi mô hình quản trị nhất thể hóa. Hội thảo kỳ vọng sẽ thu nhận được những ý kiến phản biện đa chiều, từ đó định hình một lộ trình khả thi, khoa học.
Đoàn Chủ tịch điều hành Hội thảo
Tại phiên tham luận buổi sáng với nhóm nội dung “Địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học”, các chuyên gia, nhà khoa học trong nước, quốc tế đã tập trung thảo luận sâu về giá trị đa dạng sinh học, tiến hóa hệ sinh thái karst và bảo tồn các loài nguy cấp, đặc biệt là loài Voọc mông trắng – loài linh trưởng đặc hữu, biểu tượng của tỉnh Ninh Bình. Các tham luận khoa học trong nước và quốc tế đã cung cấp những bằng chứng cập nhật, khẳng định khu vực Tam Chúc – Vân Long hiện là vùng sinh cảnh then chốt, lưu giữ khoảng 87% tổng số cá thể Voọc mông trắng còn lại trên toàn cầu, qua đó làm rõ Giá trị Nổi bật Toàn cầu theo tiêu chí (x) của UNESCO. Phiên thảo luận cũng nhấn mạnh tính toàn vẹn và liên kết của hệ sinh thái karst Tràng An – Tam Chúc – Vân Long. Nhiều ý kiến quan trọng đã được đưa ra, bao gồm thiết lập hành lang sinh thái liên vùng, thành lập Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Voọc mông trắng tại Kim Bảng, phục hồi sinh cảnh theo cách tiếp cận tái hoang dã và tăng cường quản lý dựa trên hệ sinh thái. Đây được xem là những luận cứ khoa học quan trọng, làm nền tảng cho chiến lược bảo tồn dài hạn và quá trình xây dựng Hồ sơ đề cử Di sản Thế giới Tam Chúc – Vân Long.
Trong phiên buổi chiều, Hội thảo tập trung vào các nội dung chính: Giá trị văn hoá (lịch sử, khảo cổ học, phi vật thể) và sự thích ứng của con người (Tiêu chí v)” ; Tính toàn vẹn, ranh giới và vấn đề quản lý khu di sản đề cử và Lộ trình dự kiến đề cử di sản thế giới khu vực karst ngập nước Vân Long – Tam Chúc và Kế hoạch hành động tiếp theo. Qua chuỗi tham luận khoa học chuyên sâu, các nghiên cứu đã khẳng định sự cư trú liên tục của con người từ thời Tiền sử đến lịch sử, làm nổi bật vai trò của Tam Chúc – Vân Long như một không gian sinh tồn, văn hóa quan trọng, đồng thời ghi nhận những phát hiện mới có giá trị lớn, tiêu biểu và hệ thống hình vẽ cổ trên vách đá vôi tại Vân Long. Phiên thảo luận cũng tập trung vào các giải pháp quản lý tổng hợp, bảo tồn đa dạng sinh học gắn với phát triển du lịch bền vững. Đặc biệt, tại phiên buổi chiều, ông Balsamo, Trưởng Bộ phận Đề cử Di sản UNESCO -Trung tâm di sản thế giới đã có bài phát biểu cung cấp những thông tin quan trọng về quy trình, cách thức xây dựng và nộp hồ sơ đề cử Di sản Thế giới Tam Chúc – Vân Long. Các ý kiến từ cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và đại diện UNESCO đã cung cấp những định hướng khoa học, thực tiễn và khả thi, góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện hồ sơ đề cử theo đúng tiêu chí và hướng dẫn của Công ước Di sản Thế giới.
Các đại biểu tham luận và đóng góp ý kiến tại hội thảo
Sau 2 phiên làm việc nghiêm túc và hiệu quả, Hội thảo đã ghi nhận 20 tham luận và 8 ý kiến đóng góp có giá trị học thuật cao, tập trung trực tiếp vào các nội dung then chốt của việc xây dựng hồ sơ di sản. Những ý kiến và khuyến nghị khoa học là cơ sở quan trọng để tỉnh Ninh Bình tiếp tục hoàn thiện Báo cáo đưa Quần thể Tam Chúc – Vân Long vào Danh sách dự kiến, tiến tới xây dựng Hồ sơ đề cử Di sản Thế giới theo đúng quy trình, tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu nghiêm ngặt của UNESCO. Kết luận Hội thảo, PGS.TS Trần Tân Văn khẳng định các tiêu chí về đa dạng sinh học, khảo cổ học và văn hóa – lịch sử đã có nền tảng nghiên cứu khá đầy đủ, đồng thời thống nhất cao về lộ trình đề cử di sản theo hướng đồng bộ, gắn bảo tồn với phát triển bền vững. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là định hướng chiến lược lâu dài, thể hiện tầm nhìn của tỉnh Ninh Bình trong phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030.
Tin bài: Phòng Hợp tác Đối ngoại- Ban quản lý Quần thể danh thắng Tràng An.
Nguồn ảnh: Team Media – Tam Chuc Complex